Experts luiden de noodklok over de immense afhankelijkheid van Amerikaanse technologie bij Nederlandse overheidsinstellingen, banken en grote bedrijven. Maar waarom is dat eigenlijk zo’n probleem? Volgens geopolitiek analist Alex Krijger is de situatie in de wereld decennia niet zo spannend geweest als nu, en ontstaan er daardoor nieuwe risico’s.

We moeten de handschoen oppakken en weer deelnemen aan het spel, is wat Alex Krijger, als geopolitiek analist verbonden aan de Universiteit Leiden, zijn landgenoten én politiek Den Haag op het hart wil drukken. Met klem, want de wereld verandert in razend tempo.

“De Pax Americana, de periode van wereldwijde vrede onder leiding van de Verenigde Staten, heeft Europa in een geopolitieke winterslaap gesukkeld”, aldus Krijger. Het gevolg: Nederland en zijn Europese-bondgenoten zijn niet meer in staat om strategisch te denken, en zien daarom bepaalde gevaren niet of pas heel laat. 

Digitale afhankelijkheid

Soms zelfs te laat, zoals volgens critici het geval is bij de grote afhankelijkheid van Amerikaanse technologie in cruciale sectoren van onze economie. Vooral zogeheten clouds bezorgen in dit kader kopzorgen, een soort digitale opslagplaatsen waar bestanden en gegevens kunnen worden opgeslagen. 

Het overgrote deel van de Nederlandse publieke en financiële instellingen slaat de persoonlijke gegevens van burgers op in zulke Amerikaanse clouds, liet IT-expert Bert Hubert eerder aan deze site weten. Dit vormt een enorm risico omdat de Amerikaanse overheid deze gegevens, via onder meer de Cloud Act, kan opeisen. Daarnaast kan de regering in Washington Amerikaanse cloudbedrijven verbieden om nog langer zaken te doen met landen, personen of organisaties door hen op een sanctielijst te zetten.

Potentiële chantage dus, want door die wetten in te zetten kunnen cruciale economische sectoren worden platgelegd, aldus de experts. “Een typisch geval van geopolitieke bijziendheid”, duidt Krijger het ontstaan van deze situatie. “De Verenigde Staten richten zich sinds de tweede termijn van Trump voornamelijk op zichzelf, het westelijk halfrond dus. De VS ziet zich niet meer als ‘politieagent van de wereld’, behalve als Amerika’s belangen in de wereld direct in gevaar zijn. Maar Europa koste wat het kost bevriend houden en beschermen? Dat is echt voorbij.”

Wat de situatie geopolitiek bijziend maakt, is dat Nederland en zijn Europese bondgenoten dit hadden kunnen zien aankomen, legt Krijger uit. “De VS keert zich al langer af van Europa, dat proces is alleen versneld met de herintrede van Trump in het Witte Huis.”

Zo was er in 2011, onder voormalig president van de VS Barack Obama, al de zogeheten ‘pivot to Asia’, wat inhield dat Washington zich in toenemende mate ging richten op Azië en in het bijzonder China. Europa is dus al ruim 10 jaar niet meer de topprioriteit voor de Amerikanen wat betreft buitenlandbeleid. 

Energietoevoer

“Het is belangrijk dat Europa dat inziet en snel sterker en zelfstandiger wordt”, zegt de kenner. “De wereld is echt veranderd. Zorg voor je eigen energie (op dit moment importeert Nederland het overgrote deel van zijn energiebehoefte uit onder meer de VS en Noorwegen, red.), defensie en digitale systemen.”

“Deze zorgen klinken meer dan ooit in het publieke debat, maar toch gaat het te langzaam”, vervolgt Krijger. Hoe dat komt? “We houden vast aan een wereld die niet meer bestaat. We denken dat Europa en de VS het middelpunt van de wereld zijn, terwijl de economische macht van landen als China en India explosief is toegenomen. Opkomende economieën groeien in omvang en invloed, maar onze instituties weerspiegelen dat niet.”

Krijger doelt daarmee opnieuw op de Pax Americana, die na het einde van de Tweede Wereldoorlog is ontstaan en lange tijd tot uiting kwam via instituties zoals de Verenigde Naties (VN) en de NAVO. Dat gebeurt tot op zekere hoogte nog steeds, maar andere landen worden binnen die structuren machtiger en eisen dan ook meer zeggenschap.”

Daarom pleit Krijger voor het hervormen van de VN. “Landen als India, Brazilië en Zuid-Afrika moeten meer zeggenschap krijgen. Het is, als we naar de economische verhoudingen kijken, bijvoorbeeld bizar dat een land als Frankrijk binnen de VN meer invloed heeft dan India.” Krijger doelt onder meer op de permanente leden van de Veiligheidsraad, het belangrijkste orgaan van de VN, waar Frankrijk onder valt maar India en Brazilië bijvoorbeeld niet. Naast Frankrijk zijn het Verenigd Koninkrijk, Rusland, China en de Verenigde Staten permanente leden van de Veiligheidsraad. 

“Zo’n onjuiste weerspiegeling van de werkelijkheid zorgt ervoor dat de autoriteit van de VN, en alles wat daaraan verbonden is, afbrokkelt”, legt de kenner uit. “Daardoor liggen conflicten op de loer.”

Meerdere machten die vechten om invloed

De nieuwe wereld lijkt er een van multipolariteit te worden, wat inhoudt dat meerdere grootmachten ongeveer even sterk zijn en invloed uitoefenen. Van één dominante leider, zoals lange tijd de VS, is dus geen sprake meer. Naar verwachting vechten de komende decennia voornamelijk de VS en China om invloed, met een minder grote rol voor Rusland en de Europese Unie. 

“Zo’n wereld maakt Europa kwetsbaarder, omdat het niet meer op onvoorwaardelijke steun van de Amerikanen kan rekenen. Om je vrijheden en waarden te verdedigen moet je dus zelfstandiger en sterker worden.” 

Ook ligt het sluiten van nieuwe bondgenootschappen in de lijn der verwachting, zeker nu de Amerikanen zich in toenemende mate afkeren van de NAVO. Het bondgenootschap zal in de komende jaren worden omgesmolten tot een door Europa geleide organisatie met een minder grote rol voor de VS, is de verwachting van onder meer NAVO-chef Mark Rutte. 

Volgens Krijger moet Europa zich meer gaan richten op het Mondiale Zuiden, een verzamelnaam voor landen uit Afrika, Latijns-Amerika en Azië. “Haal de economische banden met deze landen aan, sluit handelsverdragen”, zegt de geopolitiek analist. “Veel van deze landen, beschikken steeds vaker over cruciale, strategische productieketens.”

Neem bijvoorbeeld Brazilië, dat over een van de grootste reserves aan zeldzame aardmetalen ter wereld beschikt. Het land prijkt op plek twee van het zeldzame aarden-lijstje van het Internationaal Energieagentschap. Op de derde plek staat India, waarmee de Europese Unie in januari 2026 een historisch vrijhandelsakkoord sloot. 

Doen we dat niet, dan drijven we deze landen verder in de handen van China en staan we er als Europa alleen voor, aldus Krijger. Iemand die dit volgens hem haarfijn in de gaten heeft is de minister-president van Canada, Mark Carney.

De leider van het Noord-Amerikaanse land ziet in dat de transitie van een oude naar een nieuwe wereldorde hobbelig is, en zit daarom pragmatisch in de wedstrijd. Zo sloot de Canadese premier eerder dit jaar een handelsovereenkomst met China. “Niet omdat hij de Chinese waarden en normen deelt, maar omdat hij ziet dat het cruciaal is in deze onrustige overgangsperiode”, zegt Krijger. 

“Zoals hij zegt: nostalgie is geen strategie. De wereld van 1945 is voorbij.”